خوش آمدید

روشهای تعیین شمال(بدون وسیله)

روشهای تعیین شمال (بدون وسیله)

انواع شمال :

  1. شمال جغرافيايي يا شمال حقيقي كه امتداد قسمتي ازنصف النهار است كه ازقطب شمال مي گذرد.
  2. شمال مغناطيسي كه هميشه امتداد عقربه مغناطيسي قطب نما در حالت آزاد رو به آن قرار دارد.
  3. شمال شبكه كه امتداد محور y ها در روي نقشه استاندارد می باشد.               

پيدا كردن شمال به طرق زیر امكان پذير مي باشد:

1-شاخص آفتابي :

خورشيد هميشه بامداد از شرق طلوع مي كند ظهر در جنوب است و شامگاهان در مغرب غروب مي كند. بنابراين با دانستن هريك از جهات شمال را مي شود پيدا كرد يعني موقع طلوع آفتاب اگر طوري بايستیم كه دست راست ما به طرف خورشيد باشد و دست چپ باختر و روبروي ما شمال و پشت سر ما جنوب خواهد بود.


2-عقربه هاي ساعت:

الف) در منطقه معتدل شمالي : در كشور ايران كه در اين منطقه واقع شده بطريق زير  عمل مي كنيم : ابتدا ساعت خود را روي وقت صحيح تنظيم كرده و بطور افقي نوك عقربه ساعت نما را به طرف آفتاب قرار مي دهيم بطوريكه عقربه سايه خود را بپوشاند در اين حالت نيمساز زاويه بين عقربه ساعت شمار و عدد 12 ساعت سمت جنوب را نشان مي دهد.

ب)در منطقه معتدل جنوبي: ابتدا ساعت را روي وقت دقيق تنظيم كرده و بطور افقي عدد 12 را در مقابل خورشيد قرار مي دهيم نيمساز زاويه بين عدد 12 و عقربه ساعت شمار امتداد شمال را نشان مي دهد.

3- خزه درختان و تنه بریده درختان :

قسمتي از درخت كه خشك مي باشد محلي است كه خورشيد به آن تابيده است يعني قسمت جنوب و قسمت ديگر كه مرطوب است و خزه بسته است منطقه اي است كه خورشيد به آن نتابيده است بنابراين خزه نشان دهنده شمال خواهد بود.

همچنين در برش عرضي درختان قسمتي كه خطوط دايره ها بيشتر باشد جنوب و قسمتي كه اين دايره ها تراكم بيشتري داشته باشند، سمت شمال را نشان مي دهد.

 4-مسجد و قبرستان مسلمين

با توجه به اینکه در مساجد مسلمين محراب به طرف قبله می باشد با توجه به انحراف قبله از جنوب می توان جهات اصلی را شناسائی نمود . همچنین با توجه به اینکه میت بشانه راست رو به قبله دفن می گردد در قبرستان مسلمين می توان جهت را شناسائی نمود.

  5- تپه ماهور ها:

در تپه ماهورها سمتي از تپه ها كه داراي برف بوده و مرطوب است منطقه اي است كه در مقابل تابش آفتاب قرار نمي گيرد ، شمال محسوب مي شود و قسمتي كه خشك مي باشد و خورشيد به آن تابيده است جنوب باشد .

   

6-اشکال ماه :

در مدت 30 روز ، ماه از هلال شروع مي شود و تا روز 13 و 14 و 15 به دايره كامل (بدر ) مي رسد و دوباره به صورت هلال مي گردد و ناپديد مي شود . با توجه به تغيير شكل ماهن ، به ترتيب بالا مي توان جهتها را پيدا كرد . در نيمه اول كه ماه در هلال شروع و به بدر ختم مي شود‌، ماه بطور متوسط از غروب  تا نيمه شب در آسمان قابل رويت است و بر آمدگي هلال به طرف غرب و قسمت داخلي قوس آن به طرف شرق است. با ادامه دادن فرضي امتداد ماه تا افق ، جهات مذكور به دست مي آيد .

در نيمه ي دوم كه ماه از حالت بدر كامل به هلال مي رسد ، بر آمدگي هلال ماه به طرف شرق و قسمت داخلي آن به طرف غرب قرار مي گيرد و از نيمه شب الي صبح در آسمان قابل رويت است.بنابراین اگر درنیمه اول ماه باشیم برآمدگی ماه به سمت مغرب است و اگر درنیمه دوم ماه باشیم(از روز ۱۶ به بعد) برآمدگی ماه به سمت مشرق است.

نکته: چنانچه نمی‌دانیم در نیمه اول هستیم یا نیمه دوم دوطرف ماه را از بالا به پایین وصل میکنیم چنانچه حرف p شد نیمه اول و اگر حرف q شد نیمه دوم است.

 

7-ستارگان :

 با توجه به اینکه ستاره قطبی(Polaris) جهت شمال را نشان می‌دهد ، به وسیله این ستاره می توان سایر جهات را نیز پیدا نمود .

ستاره قطبی ستاره ای نسبتاً نورانی بوده و اطراف آن تا شعاع زیادی ستاره‌ای دیده نمی‌شود و دقیقا در امتداد محور زمین قرار دارد. برخی از روشهای پيدا كردن ستاره قطبي در ادامه آمده است.

الف-  مجموعه ستاره  دب اكبر"خرس بزرگ": دب اکبر به مجموعه هفت ستاره که بشکل آبگردان می باشد که اگر آبخور آنرا باندازه 5 برابر امتداد دهیم به ستاره قطبی خواهیم رسید.

  

 ب- مجموعه ستاره ذات الكرسي" به شكل  W می باشند . اگر ستاره وسط را امتداد دهيم  به ستاره قطبي مي رسيم.  

از آنجا که دب اکبر و ذات الکرسی مقابل یکدیگر می باشند ، یکی از این دو صور فلکی حتماً قابل رویت خواهند بود .

8-سوزن مغناطیسی:

یک سوزن را با چاقو به روش القایی و یا مالش دادن با پارچه پنبه ای (دقت کنید در یک جهت انجام شود) دارای بار مغناطیسی کنید. آن را درون ظرف آب یا گودال آب راکد قرار بدهید.

سوزن در راستای شمال جنوب شروع به چرخش می کند. هرچند روش کاربردی نیست ولی امتحان کردن آن در شرایط عادی می تواند برایتان جالب باشد.

  1. سایر روشها : (منبع  http://iranmilitary.com )

روش دیگر از روی شناسایی پرنده های مهاجر است. در دشت های مركزی ایران به طور معمول در بهار اكثر پرنده ها از جنوب به شمال و در پاییز از شمال به جنوب پرواز می كنند.

مورچه های بزرگ بیابان معروف به مورچه خاكی یا خر مورچه یا مورچه گاز گیر ( در لحجه های مختلف ) می توانند بسیار مفید باشند. با تعقیب كردن یكی از آن ها تا لانه شان بروید و ورودی آن را پیدا كنید. لانه این مورچه ها سوراخ شان اكثرا رو به شمال است. یعنی متمایل به شمال است. علت آن هم نتابیدن مستقیم نور آفتاب به داخل لانه شان است.

      

همچنین جهت خاکریز لانه مورچه ها رو به جنوب می باشد.

اگر سوسك مصری دیدید كه گلوله ای از پهن خشك را می غلتاند و با خود می برد اگر دو سوسك بودند بدانید كه ( در ایران ) به سمت غرب می روند اما اگر یك سوسك بود ممكن است به هر جهتی برود.

روش دیگر از روی لانه مورچه های سرخ است. اگر لانه ای از مورچه های سرخ پیدا كردید به جهت سوراخ آن اعتماد نكنید بلكه لانه را بدون تخریب قسمت های زیرین بكنید. اگر توانستید حفره ای را كه لاروهای مورچه قرمز در آن نگهداری می شوند پیدا كنید به فاصله 50 سانت اطراف آن را كنده و سعی كنید دومین محل نگهداری لارو ها را پیدا كنید. اگر هر دو محل متعلق به 1 لانه باشند محل این 2 قسمت نگهداری لارو ها در امتداد شمال جنوب است. یعنی اگر خطی را بین 2 محل نگهداری رسم كنید آن خط امتداد شمال جنوب را نشان می دهد.

روش بعدی چشیدن خاك است. اگر توانستید مسیری باقی مانده از یك جریان قدیمی آب مانند نهر یا جوی خشك شده ای را در روی یك شیب پیدا كنید ( در بیابان ) اگر خاك پایین شیب آن شور تر از خاك بالای شیب بود بدانید كه شیب به سمت جنوب است. اما اگر شورتر نبود دلیل بر به سمت شمال بودن شیب نیست.

در شب یك مار صحرایی را دنبال كنید. اگر اثر مانده بر شن ناشی از حركت آن كه مانند زیگزاگ است نا متقارن بوده و شیب زیگزاگ های یك طرف ( راست ) از زیگزاگ های چپ بیشتر بود بدانید مار به سمت شرق ( طلوع آفتاب بعدی ) حركت می كرده است. اما اگر زیگزاگ حركت آن منظم بود می تواند به هر جهتی باشد.

سید محمد ایازی

25 آبان 1396

Site : www.ayazi.ir

Email : Info@ayazi.ir


  • نویسنده : admin
  • تاریخ : سه شنبه 14 آذر ماه 1396
  • 1381 بازدید
  • 0 نظر