خوش آمدید

نقشه های 1:25000

نگاهی به طرح تهیه نقشه های 1:25000 پوششی کشور

  1. مقدمه :

اطلاعات مکانی پایه بویژه نقشه های پوششی هر کشور از شاخصهای توسعه آن کشور بوده و یکی از مولفه های مدیریت و برنامه ریزی پروژه های عمرانی کشور بشمار می رود.

پس از تاسیس سازمان نقشه برداری کشور در سال 1332 عملیات عکسبرداری به مقیاس 1:55000 در سالهای 1335 تا 1337 برای کل کشور انجام گردید. این پرواز در راستای طرح تهیه نقشه های موسوم به عملیات مشترک ( این نقشه ها برای عملیات مشترک زمینی دریایی و هوایی و هوابرد و ژاندارمری و ... تهیه شده است) انجام گرفت و هدف تهیه نقشه با مقیاس 1:250000 بود. باتوجه به اینکه بالاترین سقف پرواز مقیاس 1:55000 بود، عکسبرداری در این مقیاس انجام شد و با توجه به محدودیت میز دستگاه های آنالوگ قدیمی (مولتی پلکس) نقشه ها با مقیاس 50000 تبدیل گردید و از پلات های 1:50000 نقشه های 1:250000 تهیه شد. بعد از گذشت چند سال از پلات های 1:50000 نقشه های 1:50000 تهیه گردید. به همین دلیل با توجه به طراحی اولیه، دقت نقشه های 1:50000 متناسب با این مقیاس نیست.

سری دوم عکسبرداری پوششی ایران توسط سازمان نقشه برداری کشور با مقیاس 1:20000 از سال 1343 (1964 میلادی) آغاز و تا سال 1349بخش عمده ای از کار انجام گردید. با توجه به قانون ملی شدن جنگل‌های کشور (مصوب 27/10/1341 هيأت‌وزيران) و نیز ماده 9 آیین نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون حفاظت و بهره برداری مصوب 16/7/1373، یکی از منابع قابل استناد در زمینه تشخیص اراضی ملی از مستثنیات، عکس های هوائی پوششی کشور در سالهای 1345 تا 1349 می باشد.

در دهه هفتاد و دوران سازندگی، تولید نقشه های پوششی کشور با مقیاس مناسب در قالب طرح تهیه نقشه های 1:25000 بعنوان یکی از فعالیتهای اصلی سازمان نقشه برداری کشور برنامه ریزی گردید. بود. این نقشه ها به عنوان اولین محصول رقومی پوششی کشور، تحولی در اطلاعات مکانی کشور محسوب می شود و سبب ارتقاء قابل توجه منابع اطلاعاتی علوم ژئوماتیک در سال های بعد در کشور شده است.


خط تولید نقشه های 1:25000 بعنوان پایه اطلاعات مکانی از سال 1368 آغاز گردیده و در سال 1387 به پایان رسید. چند سال نخستین اجرای طرح، عمدتا به نحوه اجرای طرح،  تهیه دستورالعملهای فنی و برنامه ریزی های اجرائی پرداخته شده و نقطه عطف خط تولید این نقشه ها به سالهای 1372 تا 1382 مربوط می شود. در سالهای 1383 تا 1387 با توجه به اینکه نقشه بخش قابل توجهی از مناطق کشور تهیه شده بود و عمدتا مناطق مرزی فاقد نقشه بودند، سرعت تولید نقشه های 1:25000 کاهش یافت. البته تغییر مدیریت کلان کشور و متعاقب آن تغییر مدیریت در سازمان نقشه برداری بر این امر بی تاثیر نبود.

در همین سالها با توجه به گذشت زمان زیاد از تولید اولین نقشه های 1:25000، موضوع بازنگری و بهنگام سازی این نقشه ها نیز مطرح گردید که البته با جدیت مناسبی پیگیری نگردید.

  1. منبع داده :

 بر اساس طرح اولیه منبع داده برای تهیه نقشه های 1:25000 عکسهای 1:70000 برای مناطق بیابانی و عکسهای هوائی به مقیاس 1:40000 برای سایر مناطق پیش بینی شده بود که که اجرای طرح کلیه عکسهای هوائی با مقیاس 1:40000 با دور بین Normal Angle با فاصله کانونی حدود 152 میلیمتر  و با پوشش طولی 60 و پوشش عرضی 20 درصد عکسبرداری گردید. در حدود سالهای 2005 میلادی ( 1384 شمسی ) که بسیاری از مناطق کشور عکسبرداری و تهیه نقشه گردیده بود، با توجه به اینکه در بخشی از قسمتهای مرزی کشور بدلیل هماهنگی با کشورهای همسایه امکان (مجوز) پرواز وجود نداشت، از تصاویر ماهواره ای Spot با قدرت تفکیک  5/2 متر برای تکمیل نقشه های پوششی استفاده گردید (سالهای 1383تا 1387). با توجه به اینکه این تصویر استرئو نبود، علاوه بر تصاویر مناطق مرزی، مدل رقومی زمین Spot نیز با قدرت تفکیک 20 متر نیز برای استخراج عوارض ارتفاعی خریداری گردید. (شکل شماره 5)

شکل5: اندکس بلوک بندی نقشه های 1:25000

 

  1. بلوک بندی و شیت بندی نقشه های 1:25000 :

با توجه به استانداردهای نقشه های متوسط مقیاس هر شیت 1:25000 به ابعاد 7.5*7.5 درجه طول و عرض جغرافیائی می باشد. بر همین اساس کل کشور به 132 بلوک 1.5 درجه طول جغرافیائی در 1 درجه عرض جغرافیائی تقسیم گردید که به هر قسمت اصطلاحا یک بلوک 1:250000 گفته می شود و هر بلوک شامل شش شیت 1:100000 ، و هر شیت 1:100000 شامل چهار شیت 1:50000 و هر شیت 1:50000 شامل 4 شیت 1:25000  می باشد.

 

شکل6 : نمونه ایی از شیت بندی یک بلوک نقشه های 1:25000 (بلوک 30 مشهد)

 

  1. خط تولید تهیه نقشه های 1:25000

  1. محصولات جانبی:

در طرح تهیه نقشه های 1:25000 ، هدف فقط یک نقشه متوسط مقیاس نبود بلکه محصولات زیادی در کنار این نقشه ها برنامه ریزی گردیده بود و تولید نقشه با مقیاسهای کوچکتر نیز پیش بینی گردیده بود.

5-1-کارتوگرافی:

یکی از محصولات اصلی نقشه های پوششی کشور که در سالهای اولیه شروع طرح مورد استقبال کاربران قرار گرفت ، محصول کارتوگرافی این نقشه ها بود که پس از مراحل تبدیل و ویرایش با هدف تهیه نسخه چاپی نقشه ها تهیه می گردید.

این محصول بصورت فایل و با فرمت Dgn و Dwg به کاربران ارائه می گردید.

هر شیت نقشه 1:25000 کارتوگرافی شامل نُه فایل می باشد که چهار فایل آن مربوط به اطلاعات اصلی نقشه ، یک فایل مربوط به کادر و اطلاعات هر شیت نقشه و چهار فایل مربوط به لژاند نقشه ها می باشد که چهار فایل اخیر برای کل بلوک یکسان است و به همین دلیل با شماره بلوک  نامگذاری گردیده است.

NTDB-5-2  (National Topographic DataBase) :

از ابتدای طراحی خط تولید نقشه های پوششی 1:25000 ، ارائه نسخه TDB(Topographic DataBase)   این نقشه ها جزء اهداف اساسی اداره کل اطلاعات مکانی سازمان نقشه برداری کشور قرار گرفته و  به موازات تولید نقشه های رقومی در اداره پایگاه توپوگرافی تولید شده است. این محصول از تجمیع و ساماندهی داده های رقومی و اطلاعات توصیفی که با انجام عملیات میدانی جمع آوری شده است شکل گرفته و قابلیت نگهداری و بازیابی توامان اطلاعات رقومی و توصیفی را دارا  بوده و پایه تمامی پایگاه های شکل گرفته در مقیاس 1:25000 مانند GeoDatabase و پایگاه نام های جغرافیایی محسوب می شود.

محصول TDB نقشه های پوششی به دلیل دربرگرفتن تمامی کشور به عنوان NTDB در سازمان نقشه برداری کشور شناخته می شود. اطلاعات گرافیکی و هندسی این محصول با فرمتDGN  و اطلاعات توصیفی آن با فرمت DMP ذخیره سازی شده است. لازم به ذکر است در روند تولید این محصول به سبب تغییرات در نرم افزارهای مورد استفاده در بخشی از نقشه های NTDB ذخیره سازی اطلاعات توصیفی با فرمت MDB صورت گرفته است. 

 

ShapeFile-5-3:

نقشه های پوششی 1:25000 در فرمت NTDB حاوی اطلاعات ارزشمندی می باشند ولی به دلیل محدودیت هایی مانند:

  • پیچیده بودن ساختار و عدم امکان استفاده مناسب از سوی عمده کاربران
  • ذخیره سازی جداگانه اطلاعات توصیفی و مکانی(در فرمت های مختلف)
  • عدم امکان انجام بسیاری از تحلیل های مکانی 

دچار نقصان بوده و از سوی دیگر با گسترش روزافزون نرم افزارهای کاربردی در حیطه سامانه های اطلاعات مکانی و نیاز کاربران مختلف نقشه های پوششی 1:25000 در فرمت های قابل استفاده در این نرم افزارها سبب ارائه این نقشه ها در فرمت و ساختار Shape File گردید. تولید این محصول با استفاده از نقشه های NTDB تولید شده در اداره کل سامانه ها و زیرساخت های اطلاعات مکانی، توسط اداره پایگاه داده توپوگرافی صورت گرفته است. این نقشه ها بر مبنای استاندارهای تدوین شده در سازمان نقشه بردرای کشور تولید شده است .

لازم به ذکر است در این محصول از نقشه های 1:25000 قطع بندی نقشه ها در حد نقشه های 1:250000(بلوک 1:25000) می باشد و در طی مراحل تولید، تمامی عوارض سطحی و برخی از عوارض خطی در حد بلوک 1:25000 یکپارچه سازی شده اند. در این فرمت امکان ذخیره سازی توام داده های مکانی و توصیفی وجود دارد. ازجمله ویزگی های بارز این محصول امکان دسترسی به پهنه های بزرگ از نقشه های پوششی 1:25000 و استفاده از آنها در پروژه های منطقه ای، استانی و ملی می باشد ، یکی دیگر از مشخصه های این فرمت  متداول بودن آن و امکان تبدیل آن به فرمت های دیگر است.

تولید نقشه های پوششی 1:25000 کشور در بازۀ زمانی نسبتاً طولانی صورت گرفته که این موضوع در کنار تغییر فرآیندها و نرم افزارهای مورد استفاده، ارتقای دستورالعمل های کاری و... سبب ایجاد برخی اختلافات ذاتی و فنی داده ها در محصولShape File  شده است که جهت رفع این مشکلات و بهبود کیفیت داده ها در تمامی بلوک های نقشه های پوششی، فرآیندی به نامGeometric Enhancement تعریف و بر روی تمامی داده ها اعمال گردیده است. این فرآیند عمدتاً شامل دو بخش ساختاری و هندسی بوده که در بخش ساختاری، یکسان سازی نام لایه ها، نام جداول، نام و اندازه فیلدها و... مد نظر بوده و در بخش هندسی نیز با توجه به مقیاس و ویژگی های داده، مجموعه ای از قوانین توپولوژی جهت ارتقاء کیفیت اعمال شده است. لازم به یادآوری است که استانداردهای استفاده شده در این محصول همان استانداردهایShape File  می باشد.

 

5-4- جنرالیزاسیون نقشه های 1:25000:

با تولید نقشه های 1:25000 امکان جنرالیزه نمودن این نقشه و تولید نقشه های کوچک مقیاس تر و نیز اطلسها و نقشه های موضوعی نیز امکانپذیر می باشد.

در همین راستا همزمان با تولید نقشه های 1:25000 سازمان نقشه برداری کشور با تدوین دستورالعمل های مربوطه اقدام به تهیه نقشه های 1:50000 ، 1:100000 ، 1:250000 و ... نمود. همچنین تولید نقشه های استانی و شهرستانی ، نقشه های موضوعی مانند نقشه راهها ، اطلسهای تخصصی از محصولات دیگر نقشه های پوشششی کشور می باشد.

5-4- پايگاه داده‌هاي مکانی  1:25000  کشور  :

ایده اصلی ایجاد اين پایگاه داده مکانی کشور بر اساس نيازي كه براي بازنگري نقشه‌هاي مقیاس 1:25000 احساس مي‌شد، در سال 1390 در اداره کل نقشه برداری شمالشرق بنا نهاده شد. این نقشه‌ها، که در جریان طرحی مبنی بر تهیه نقشه‌های پوششی کشور با مقیاس 1:25000 به اتمام رسیده است، شامل اطلاعات مکانی و توصیفی می‌باشند. پایگاه داده مکانی مذکور در سالهای 1391 و 92 به کل کشور تعمیم داده شده و اقدامات انجام شده روی کلیه بلوکهای کشور در حال پیاده سازی می باشد.

اطلاعات برداري، رستري و توصيفي جمع‌آوري‌شده در قالب شیت بوده و به منظور استفاده مناسب از آنها نياز به یک پایگاه داده‌های مکانی می‌باشد. این مهم از طریق اتصال و هماهنگ‌سازي این نقشه‌ها در قالب یک نقشه کلی میسر می‌باشد. بر اساس استاندارد تهيه نقشه‌هاي 25000 در سازمان نقشه‌برداري پس از استخراج اطلاعات برداري به روش فتوگرامتري هوايي نقشه‌ها گويا مي‌شوند و اطلاعات توصيفي مربوط به عوارض به آنها متصل مي‌شود. اين اطلاعات در نرم افزار مايكرواستيشن و با كمك يك نرم افزار پايگاه داده مانند Oracle يا Access به عوارض متصل مي‌شوند. پایگاه داده پوششی کشور برای 144 بلوک کشور در اداره کل نقشه‌برداري شمالشرق با استفاده از اين دو منبع داده و با طراحی ساختار داده مناسب نقشه های پوششی و اجرای مراحل آماده سازی داده ها از قبیل تبدیل مختصات، اصلاح ساختار هندسی و توصیفی، یکپارچه سازی عوارض در سطح بلوک و ... تولید گردید.

در کنار پایگاه داده مکانی 1:25000 کشور، پایگاه داده های مکانی نقشه های بزرگ مقیاس و نیز پایگاه داده مکانی رستری که در برگیرنده تصاویر ماهواره ای و عکسهای هوائی (عکسهای آنالوگ که با کیفیت مناسب اسکن گردیده و نیز تصاویر رقومی رنگی)  پیش بینی گردیده است که در کنار هم پایگاه داده اطلاعات مکانی کشور را تشکیل میدهد.

پایگاه داده مکانی 1:25000 کشور از طریق سرویسهای نقشه ای تحت وب WMS برای دستگاههای دولتی قابل ارائه می باشد.

اطلاعات بیشتر در زمینه پایگاه داده مکانی پایه کشور

 

  1. بازنگری نقشه های 1:25000

اکنون که بیش از 16 سال از تولید اولین نقشه های طرح 1:25000 و 4 سال از پرواز اولین بلوک بازنگری می گذرد و خط تولید این نقشه ها شاهد تغییرات زیادی بوده است ، بررسی و تحلیل خط تولید ، حجم و فرمت و نحوه داده های استخراج شده ، نحوه ارائه محصولات طرح ، میزان و نحوه استفاده کاربران از این نقشه ها و محصولات این طرح و مقوله بازنگری ضروری بنظر می رسد.

در سال 1389 دستورالعملی در زمینه بازنگری نقشه های 1:25000 توسط اداره کل نقشه برداری هوائی سازمان نقشه برداری ارائه گردید که به تفصیل مطالبی در زمینه منابع بازنگری ، روشها و فرآیند آن ارائه گردید.

اداره کل نقشه برداری شمالشرق از سال 1387 بازنگری 2 بلوک کازرون 98 و سبزوار 29 را آغاز نمود. نقشه های اولیه این دو بلوک در سال 1372 و با استفاده از دستگاههای نیمه تحلیلی تبدیل گردیده بود.

با توجه به طرح اولیه نقشه های پوششی کشور و جمع آوری حدود 170 لایه اطلاعاتی در سطح کشور و حجم بالای اطلاعات مکانی برداشت شده در مرحله تهیه این نقشه ها که باعث طولانی شدن زمان تهیه نقشه ها گردید، به نظر می رسد با پتانسیل فعلی سازمان نقشه برداری امکان برداشت و بازنگری این حجم داده عملا امکانپذیر نمی باشد. همچنین با توجه به بالا رفتن توان فنی دستگاههای اجرائی پیشنهاد می گردد سازمان نقشه برداری کشور ضمن تعامل سازنده با دستگاههای اجرائی بویژه اعضای شورای کاربران GIS که بیشترین استفاده را از نقشه های پوششی کشور دارند، با نظارت بر روند تولید و آماده سازی لایه های اطلاعاتی هر دستگاه نسبت به تکمیل اطلاعات هندسی و توصیفی نقشه های پایه کشور اقدام نماید.

با تشکر از آقای مهندس سرپولکی معاون فنی وقت سازمان نقشه برداری کشور که در تصحیح این نوشتار کمک شایانی نمودند.

10/5/1396
سید محمد ایازی
اداره کل نقشه برداری منطقه شمالشرق

 


  • نویسنده : admin
  • تاریخ : شنبه 18 آذر ماه 1396
  • 1223 بازدید
  • 0 نظر